Begrijp beter wat je ziet, wat erachter kan zitten en wat kan helpen.
Wat je ziet, is niet altijd wat iemand vanbinnen ervaart.
Deze module stelt geen diagnose. Niet ieder gedrag komt door autisme. Vraag liever dan dat je invult, en vergeet ook je eigen behoeften, veiligheid en grenzen niet.
Begrip begint bij luisteren en vragen, niet bij invullen voor een ander.
Kies jouw ingang
Wie wil je beter begrijpen?
Eén route tegelijk
Waar wil je nu mee beginnen?
Kies hierboven één ingang. De andere onderdelen blijven beschikbaar, maar verschijnen niet allemaal tegelijk.
Kijk achter het gedrag
Waar loop jij tegenaan?
Zoek op wat je ziet. De uitleg geeft meerdere mogelijkheden en stelt nooit vast waarom iemand iets doet.
Gekozen onderwerp
‘Diegene is zo eigenwijs’
Vasthouden aan een plan, idee of werkwijze.
Wat je kunt zien
Iemand blijft vasthouden aan een idee, afspraak, plan of werkwijze, ook wanneer de omgeving al wil schakelen.
Wat er mogelijk onder zit
Behoefte aan voorspelbaarheid of extra verwerkingstijd
Een eerdere afspraak voelt als een duidelijke regel
Onzekerheid over wat er na de verandering gebeurt
Overprikkeling waardoor flexibiliteit tijdelijk afneemt
Een sterk gevoel van logica of rechtvaardigheid
Hoe het voor die persoon kan voelen
‘We hadden dit toch afgesproken?’
‘Als dit logisch werkt, waarom moet het dan ineens anders?’
Wat kan helpen
Leg concreet uit waarom iets verandert
Geef tijd om de nieuwe informatie te verwerken
Maak duidelijk wat hetzelfde blijft en wat anders wordt
Bied waar mogelijk twee haalbare alternatieven
Wat je beter kunt vermijden
‘Doe niet zo moeilijk’
‘Omdat ik het zeg’
Onverwacht alles veranderen
Onderhandelen midden in sterke overprikkeling
Wanneer breder kijken nodig is
Autisme kan een rol spelen, maar is niet automatisch de verklaring.
Persoonlijkheid en voorkeur
Angst, trauma of eerdere onveiligheid
ADHD, slaaptekort, pijn of andere stress
Het hart van deze module
Van oordeel naar wederzijds afstemmen
Wat je ziet is niet altijd wat iemand vanbinnen ervaart.
1Gedrag dat je ziet
2Wat kan eronder zitten?
3Wat heeft deze persoon nodig?
4Wat heb jij nodig?
5Waar kunnen jullie elkaar vinden?
Probeer gedrag niet direct te beoordelen voordat je begrijpt wat er mogelijk onder gebeurt. En vergeet daarbij jouw eigen behoeften en grenzen niet.
Durven Vraag rustig wat er gebeurt.
Ondernemen Kies één kleine aanpassing.
Enthousiasme Blijf de hele persoon zien.
Netwerken Bespreek welke steun welkom is.
Deze ene kleine aanpassing proberen we eerst. Daarna evalueren jullie samen wat het effect was.
Situatiehulp · zonder diagnose
Help mij een fictieve situatie begrijpen
Gebruik alleen fictieve of testinformatie. Vul geen namen, contactgegevens of echte gezondheidsinformatie in.
Signalenmeter voor naasten
Wat zie je op dit moment?
Shutdown is niet automatisch onwil en een meltdown is geen bewuste strategie. Slaaptekort, angst, depressie, trauma, pijn en lichamelijke ziekte kunnen eveneens een rol spelen.
Een rustig moment is geschikt om voorkeuren en afspraken te bespreken. Vul niet vooruitlopend in wat iemand later nodig zal hebben.
Breder kijken: slaaptekort, angst, depressie, trauma, pijn en lichamelijke ziekte kunnen eveneens een rol spelen.
Korte oefening
Wat zou erachter kunnen zitten?
Je partner zegt op een verjaardag plotseling: “Ik wil nu naar huis.” Wat is de zorgvuldigste reactie?
Communicatiehulp
Maak één concrete, wederzijdse zin
Beschrijf gedrag zonder oordeel, benoem jouw ervaring en doe één haalbaar verzoek.
Wederzijds begrip · lokaal testconcept
Zo werken wij allebei
Gebruik alleen fictieve of testinformatie. Niets wordt automatisch gedeeld en professionals hebben geen toegang tot deze module.
Zo werkt het bij mijZo werkt mijn partner of naaste
Onze praktische afspraken
Geen contract, maar kleine afspraken die beide mensen mogen aanpassen.
Als mijn partner of naaste overprikkeld raaktMijn overzicht
Zo begrijpen wij elkaar beter
Nog geen onderwerpen bewaard. Kies bij een uitlegkaart “Dit herken ik”.
Wat helpt mogelijk in onze situatie?
Kies bij onderwerpen ‘Dit herken ik’ om een persoonlijke, niet-diagnostische samenvatting te maken.
Niet alleen moeilijkheden
Wat kan Anders Afgestemd óók betekenen?
EerlijkheidLoyaliteitDiepe interessesExpertiseOog voor detailCreativiteitRechtvaardigheidsgevoelOriginele oplossingenDoorzettingsvermogenBetrouwbaarheidPassieAuthenticiteit
Niet iedere autistische persoon heeft dezelfde kwaliteiten. Een eigenschap kan in de ene omgeving een kracht zijn en in een andere omgeving veel energie kosten.
Begrijpen waar gedrag vandaan kan komen is iets anders dan alles accepteren.
Ook binnen een neurodiverse relatie blijven wederzijds respect, veiligheid en grenzen belangrijk. Vernedering, manipulatie, geweld, intimidatie, dreiging, structurele controle, financiële uitbuiting en grensoverschrijdend gedrag hoef je niet te accepteren.
Schrijf ernstige of plotselinge veranderingen nooit automatisch toe aan autisme, overprikkeling, shutdown, meltdown, hyperarousal of hypoarousal.
Neem dit altijd serieus.
Bel 112 bij direct gevaar, ernstig geweld, bewusteloosheid of een medische noodsituatie.
Bel 113 of 0800-0113 bij suïcidegedachten of suïcidale uitspraken.
Neem contact op met huisarts of huisartsenpost bij ernstige verwardheid, psychotische signalen, plotselinge achteruitgang of wanneer eten, drinken of basaal functioneren niet lukt.
Vraag professionele hulp bij onveiligheid. Een mogelijke autistische verklaring verlaagt de urgentie nooit.
